گرافیک

هنر شایسته ی انسان است و بس! پس آن را بیاموزیم...

چاپ دستی

چاپ دستی زبان بصری ویژه ای است که از طریق آن هنرمندان چاپگر‌‌ِ، نقاشان و طراحان گرافیک به ایجاد و تکثیر آثارخود در تعداد محدود می پردازند. در چاپ دستی معمولا سفارش دهنده وجود ندارد و می توان در آن به دنبال تمام انتظاراتی بود که از یک اثر هنری (مانند نقاشی) داریم. با این تفاوت که در آثار نقاشی هر اثر تنها به یک نسخه محدود می شود ولی در چاپ دستی امکان چاپ نسخه های متعدد (و محدود) از اثر وجود دارد. مجموعه روش های ایجاد و تکثیر آثار هنری با استفاده از واسطه چاپ گفته می شود که در آن دخالت عامل انسانی بسیار زیاد است و بیشتر مراحل اجرایی آن به وسیله ی دست انجام می شود.

تاریخچه ی چاپ دستی

     اولین نمونه های چاپ دستی را می توان در آثار به جای مانده از دوران غارنشینی دانست که دو گونه تصویر چاپ مانند به دست آمده است که در یکی از آنها اثر دست به صورت مثبت(با آغشته کردن دست به ماده رنگین) ودر دیگری به صورت منفی(قرار دادن دست و پاشیدن رنگ به اطراف آن) بر دیواره ی غار نقش بسته است!

در دوران تمدن های پیش از تاریخ از "مهرها" به عنوان قدیمی ترین نشانه های مرتبط با چاپ به معنای امروزی یاد می شود. پس از آن مهرهای استوانه ای و سپس چاپ روی پارچه و بعد کاغذ توسط قالب های چوبی رواج یافت.

در اروپا نیز پس از قالب های چوبی اختراع چاپ با حروف متحرک در سال ۱۴۵۰ میلادی توسط "یوهان گوتنبرگ" انجام شد. پس از گوتنبرگ وقایع بسیاری در تاریخ چاپ اتفاق افتاد و تحولات زیادی در این صنعت به وجود آمد که از آن جمله می توان: نیروی بخار در چاپ، حروف چینی ماشینی، اختراع عکاسی، کشف روش لیتوگرافی، سیلک اسکرین و... را نام برد.

 

تدریس چاپ دستی در هنرستان

هنرجویان رشته های هنری بخصوص گرافیک به دلیل نوع کار و ارتباطی که از نظر رشته با هنر چاپ دارند، لازم و ضروری است با این هنر آشنا شده و تجربیاتی در این زمینه داشته باشند. آشنایی، تجربیات عملی و استفاده از امکانات وسیع چاپ دستی باعث خواهد شد که دانش آموزان به ارزش های هنری چاپ دستی پی ببرند و در نتیجه خواهند توانست آثار هنری خود را با خلاقیت بیشتر و کیفیت و ارزش هنری بهتر ارائه دهند.

با توجه به اینکه تدریس این درس به دانش آموزان در نخستین سال ورود آن ها به رشته صورت می گیرد و در نتیجه هنوز مبتدی هستند، نیاز است در کنار آن، مبانی هنرهای تجسمی، طراحی و... را فرا گیرند که خوشبختانه این نیاز در تألیف دیگر کتب درسی آن ها برطرف شده است.

نخستین گام، آموزش تاریخچه ای از چاپ دستی است که در کتاب درسی آنها اولین فصل را شامل می شود. بعد از آن من روش های عملی در هر نوع چاپ اعم از برجسته، مسطح، گود، شابلونی و تک چاپ را همگام با مطالب کتاب آموزش می دهم.

نخستین روش چاپی در کتاب، چاپ برجسته است که شامل چاپ چوب، لینولئوم و... می شود.

با توجه به اینکه به عقیده ی من هنرجویان بایستی از ساده ترین روش ها آغاز کنند، من از چاپ سیب زمینی که یکی از ساده ترین روش های چاپ برجسته است، شروع می کنم.

ابتدا وسایل مورد نیاز را برای آن ها روی تخته می نویسم و مختصری از چاپ مورد نظر را برایشان توضیح می دهم. در جلسه ی بعد به طور مفصل با روش ایجاد چاپ آشنا می شوند. پس از توضیحات من و با توجه به مطالب ارائه شده در کتاب درسی شان، شروع به آماده کردن "واسطه چاپ" می کنند. پس از آن ایجاد اثر چاپی آغاز می شود...

اغلب نمونه کارهای خودم را به کلاس می آورم تا دانش آموزان برای آشنایی بیشتر، علاوه بر تصاویر کتاب از آن ها بهره گیرند.

 

طرح درس روزانه

  هنرستان هاجر

کارگاه: چاپ دستی

رشته: گرافیک

عنوان درس: موضوع درس: منبع مطالعه:

مدت جلسه:

صفحات کتاب:

کتاب:

تهیه کننده:

کارگاه چاپ دستی(۱) تعریف و تاریخچه چاپ کتاب درسی

۴

۴ تا ۳۰

کارگاه چاپ دستی(۱)

سیدهمایون موسوی، رضا عابدینی، احمد امین نظر

 

فعالیت های حین تدریس:

مراحل تدریس روش ها و فعالیتهای پیشنهادی وسایل مورد نیاز دبیر فراگیر زمان

حضوروغیاب

حل تمرینات

جلسه اول

۱.ذکر نام خدا  ۲.حضور و غیاب

۳.معرفی خود  ۴.آشنایی با هنرجویان

دفتر کلاسی

*

-

۱۰

آمادگی و ایجاد انگیزه

۱. شما با یاد گرفتن این مبحث می توانید در بازار کار موفق عمل کنید و کسب درآمد بیشتری داشته باشید.

۲.شما می توانید مثلا" یک داستان از ادبیات خودمان استفاده نموده و به چاپ برسانید.

-

*

-

۵

معرفی درس تعریف و تاریخچه چاپ دستی

-

*

-

۱۰

*

۱.تعریف چاپ

۲.انواع چاپ بر اساس ویژگی های واسطه چاپی

۳.تعریف چاپ دستی

۴.قدیمی ترین آثار بجا مانده متعلق به کدام دوره و چگونه است؟

۵.اختراع کاغذ در کجا و توسط چه کسی؟

نمونه کارهای خود یا همکاران و...

*

-

۵۰

جمع بندی درس تاریخچه چاپ، انواع چاپ، تعریف چاپ و چاپ دستی

-

*

-

۵

ارزش های درسی زهرا شما تعریف چاپ رو بگو، مریم شما انواع چاپ رو بگو...

-

*

۱۰

تعیین تکلیف جستجو توسط هنرجویان در مورد انواع روش های چاپی و آوردن تعدادی از آنها به کلاس درس

-

*

-

-

 

 

طرح درس سالانه

فصل

صفحات

تاریخ اجرا

موضوع

اهداف کلی

اول

۳ الی ۳۰

جلسه اول الی پنجم

تعریف چاپ و چاپ دستی و تاریخچه ی چاپ دستی آشنایی با چاپ دستی و توانایی انجام برخی از تکنیک ها و شیوه ها

دوم

۳۱ الی ۸۴

جلسه ششم الی یازدهم

چاپ برجسته، گود، مسطح، شابلونی، تک چاپ تقسیمات کلی چاپ دستی

سوم

۸۵ الی ۱۲۳

جلسه دوازدهم الی بیست و هشتم

آشنایی با ابزار، روش های عملی تک چاپ، چاپ برجسته، شابلونی و گود روش های عملی چاپ دستی

 

تدوین هدف های رفتاری

فصل اول:

فراگیر پس از پایان درس قادر خواهد بود:

۱.چاپ و چاپ دستی را تعریف کند.

۲.روش های چاپ و چاپ دستی را بر اساس خصوصیات واسطه ی چاپی دسته بندی کند.

۳.ویژگی های چاپ و چاپ دستی را در هر یک از روش های چاپ توضیح دهد.

۴.انواعی از هنرهای سنتی را که در آن ها از چاپ دستی استفاده می شود، نام ببرد.

۵.نشانه های شبیه به چاپ دستی در آثار برجای مانده از دوران غارنشینی را توضیح دهد.

۶.قدیمی ترین نشانه های مرتبط با چاپ به معنای امروزی را در تمدن های آغازین نام ببرد.

۷.نقش تمدن چین را در پیدایش و پیشرفت چاپ توضیح دهد.

۸.زمان و مکان انتشار اولین آثار چاپی تاریخ دار را بیان کند.

۹.وضعیت چاپ در سرزمین های غربی را تا پیش از اختراع گوتنبرگ تشریح کند.

۱۰.نقش گوتنبرگ و اختراع او در ترویج فرهنگ مکتوب بیان کند.

۱۱.تحولات چاپ دستی را در آثار هنرمندان رنسانس به بعد، به طور خلاصه بیان کند.

۱۲.سوابق چاپ دستی در ایران را تا پیش از ورود دستگاه های چاپ ماشینی توضیح دهد.

۱۳.چگونگی و تاثیر ورود ماشین های چاپ به ایران را بیان کند.

۱۴.وضعیت چاپ دستی در هنر معاصر ایران را بیان کند.

 

فصل دوم:

فراگیر پس از پایان این فصل قادر خواهد بود:

۱.روش چاپ برجسته را توضیح دهد.

۲.روش چاپ گود را توضیح دهد.

۳.روش های مستقیم و غیر مستقیم ساخت کلیشه در تکنیک حکاکی روی فلز را توضیح دهد.

۴.روش چاپ مسطح را توضیح دهد.

۵.روش چاپ شابلونی را توضیح دهد.

۶.تفاوت روش استنسیل و سیلک اسکرین را در چاپ شابلونی توضیح دهد.

۷.چاپ مونوپرینت را توضیح دهد.

۸.مهم ترین تفاوت چاپ مونو پرینت و روشهای چهارگانه ی چاپ را بیان کند.

فصل سوم

فراگیر پس از پایان این فصل قادر خواهد بود:

۱.چاپ مونوتایپ به روش طراحی روی شیشه را اجرا کند.

۲.چاپ مونوتایپ به روش طراحی پشت کاغذ را اجرا کند.

۳.مراحل چاپ دستی تک رنگ با روش حکاکی روی چوب را انجام دهد.

۴.مراحل چاپ دستی تک رنگ با روش حکاکی روی لینولئوم را انجام دهد.

۵.مراحل چاپ دستی چند رنگ با روش حکاکی روی چوب را انجام دهد.

۶.مراحل چاپ دستی چند رنگ با روش حکاکی روی لینولئوم را انجام دهد.

۷.مراحل چاپ دستی تک رنگ با روش استنسیل را اجرا کند.

۸.مراحل چاپ دستی چند رنگ با روش استنسیل را اجرا کند.

جمع بندی و ارزشیابی پایانی

-جمع بندی مطالب درسی

-ارزشیابی پایانی، پرسش از هنرجویان در مورد هدفهای رفتاری

-دادن ورقه های سوال از مبحث مورد نظر(جهت ارزشیابی پایانی هنرجویان)

تعیین تکلیف

-تعیین تکلیف و دادن لیست وسایل مورد نیاز هفته ی آینده و یادآوری امتحان قبل از شروع مبحث جدید

-جمع کردن وسایل کمک آموزشی و پاک کردن تخته

-نوشتن دفتر گزارش کار کارگاه و امضاء توسط سرپرست کارگاه

-تمیز کردن کارگاه توسط هنرجویان

-خداحافظی

منابع مورد نیاز مطالعه

کارگاه چاپ دستی(۱) تالیف: سید همایون موسوی، رضا عابدینی، احمد امین نظر

تاریخ چاپ در ایران، تالیف: شهلا بابازاده

حکاکی و چاپ چوب، تالیف: پروین هانی طبایی

نگرشی بر کلیات صنعت چاپ، تالیف: محسن مشهوری

مراحل تدریس

- ارائه ی درس به صورت توضیحی و نمایشی از طریق رایانه، اسلاید، اوپک، پوستر

- ارائه ی شیوه های دستیابی به انواع چاپ ها توسط اورهد

- پخش کردن ورقه هایی بین هنرجویان و متذکر شدن اینکه چیزی ننویسند و فقط گوش دهند، چرا که هر آنچه گفته می شود، در ورقه نوشته شده است.

- توضیح تک تک و انجام روش های ایجاد چاپ

- بررسی و تحلیل همه ی کارها

- انتخاب و تشویق بهترین کار

تنظیم فهرست فعالیت ها

۱.سلام و احوالپرسی

۲.حضور و غیاب

۳.بررسی دفتر سرگروه ها

۴.دادن ورقه های سوال از مبحث قبل

۵.نشان دادن انواع چاپ ها جهت ایجاد انگیزه

۶.مقایسه کردن انواع چاپ های نشان داده شده توسط خود هنرجویان

۷.ارائه ی درس

۸.انجام چاپ توسط گروه ها

۹.مقایسه کردن کار گروه ها و تشویق بهترین کار

۱۰.جمع بندی مطالب درسی و تکرار انواع چاپ ها

۱۱.تعیین تکلیف

۱۲.مشخص کردن یک نفر به طور داوطلب در مورد کنفرانس هفته ی آینده

۱۳.جمع کردن وسایل کمک آموزشی و پاک کردن تخته و تمیز کردن کارگاه توسط هنرجویان

انتخاب محتوی

تعیین روش آموزشی: ترکیبی(توضیحی، نمایشی، سقراطی و...)

تعیین سازمان اجتماعی: هنرجویان به گروه های دو نفری تقسیم شده و به صورت مشترک کار می کنند.

زمان بندی آموزش

تعیین فضای آموزشی

رسانه های آموزشی: اسلاید و فیلم اسلاید، اورهد یا اوپک

 

 

چاپ سیب زمینی

مواد و ابزار مورد نیاز:

سطح چاپ شونده(نظیر کاغذ) در ابعاد مختلف، کاغذ برای اتود زدن، کاربن، کاتر، سیب زمینی قطع بزرگ، گواش، پالت، آب، لیوان، ابزار طراحی نظیر: مداد، روان نویس، قلم مو و...، چسب کاغذی، روزنامه باطله و تکه های پارچه

دانش آموزان موظفند نظافت کلاس و میز کارشان را رعایت کنند.

آن ها موظفند هر جلسه به تعداد کافی روزنامه ی باطله با خود به کلاس آورند و روی میزهایشان بچسبانند. و ابزار مورد نیاز خود را قبل از ورود من به کلاس، آماده بر روی میزشان بگذارند.

از دانش آموزان می خواهم به رنگ های کارشان توجه کرده و اصول و مبانی زیباشناسی را رعایت نمایند و ترکیب بندی مناسبی را جهت خلق اثر پیاده کنند. آن ها باید عناصر را به گونه ای در صفحه قرار دهند که ارتباطی معقول با هم برقرار کنند.

از نظر من خلاقیت و تلفیق عناصر مختلف به گونه ای هوشمندانه بسیار حائز اهمیت است، بنابراین بیشترین تأکید من بر این مهم عنوان می شود، اگر دانش آموزان از طرح هایی استفاده کنند که قبلا دیده اند مشکلی در روند و ابراز خلاقیت آن ها به وجود نمی آورد.

به عقیده ی من این گونه است که می توان ذهن آن ها را بارور کرد و قادر به خلق آثار خلاق در زمینه های متنوع رشته شان خواهند شد. 

البته این نکته را در کلاس عنوان می کنم که برای ایجاد ارتباط بین عناصر و ثبت تصورات ذهنی شان، می توانند از ابزار طراحی و رسم مثل روان نویس، قلم مو و... استفاده کنند، البته به صورت محدود.

روش کار در چاپ سیب زمینی

پس از قرائت متن کتاب توسط دانش آموزان و ارائه توضیحات من، آن ها باید سیب زمینی را توسط کاتر به دو نیم کرده و از طریق کاغذ کاربن، طرح تأیید شده را بر سطح هموار سیب زمینی منتقل کنند. سپس اطراف طرح را با ابزار برش کنده کاری کنند. در نتیجه طرح آن ها به صورت برجسته بر سیب زمینی باقی خواهد ماند.

دانش آموزان باید توجه کنند که نتیجه ی چاپی به صورت معکوس بر زمینه نقش می بندد. بنابراین اگر آن ها از نوشتار و یا تصویری که جهت در آن مهم است، استفاده می کنند، باید آن را به صورت معکوس بر سیب زمینی پیاده کنند تا طی فرایند چاپ تصویر به صورت مستقیم و صحیح به سطح چاپ شونده منتقل شود.

باید رطوبت سیب زمینی توسط پارچه گرفته شود و بعد روی سطوح برجسته با قلم مو، گواش زده شود.

(دانش آموزان در حین کار متوجه شدند که با توجه به موضوع، می توانند سایه روشن (استفاده از بیش از یک رنگ) در طرح ایجاد نمایند.)

در زیر تعدادی از نمونه کارهای خودم و دانش آموزانم را مشاهده می کنید:

نمونه کارهای خودم:

 

 

نمونه کارهای دانش آموزان: 

 

چاپ استنسیل(ترافارد)

مواد و ابزار مورد نیاز:

طلق یا فیلم رادیولوژی یا مقوا، ابر یا تامپون، گواش، کاغذ سفید وپوستی، کاتر و قیچی، کاغذ کاربن، ابزارهای طراحی و ترسیم(مداد اتود، چسب کاغذی، خط کش، پاک کن)

در ابتدای کلاس، برای دانش آموزان این گونه شرح می دهم که:

این چاپ قدمتی بسیار طولانی دارد و بسیار ساده است. در این روش باید طرحی انتخاب کنید که ساختار اصلی آن خطوط محیطی است که قابلیت برش داشته باشد.

سپس طرحی روی تخته ی کلاس می کشم. این طرح می تواند یک سیب و یا گل ساده و يا هر چیز دیگری باشد. و عنوان می کنم که برای تهیه ی شابلون آن، باید خطوط محیطی اش را برش بزنيد.

جنس ورقه ای که برای ساخت شابلون به کار می برید، باید طوری انتخاب شود که بر اثر تماس با رنگ وحلال آسیب نبیند. برای انتقال طرح، از کاغذ کاربن و برای برش شابلون، از کاتر وقیچی استفاده کنید.

می توان شابلون استنسیل را روی انواع کاغذ و مقوا چاپ کرد. البته باید نسبتأ ضخیم و دارای بافت کم باشد. ابعاد کاغذ چاپ باید بزرگ تر از طرح(شابلون) انتخاب کرد.

سپس شابلون را با چسب کاغذی به کاغذ چاپ بچسبانید. اسفنج یا ابر را به رنگ آغشته کنید به طوری که قشر یکنواختی از رنگ در آن باقی بماند.

سپس با ضربات و فشار یکنواخت، رنگ را به شکل های بریده شده ی شابلون منتقل کنید. بعد شابلون را از کاغذ جدا کنید.

به دانش آموزان می گویم که برای ایجاد حجم و برجستگی بیشتر می توانند از رنگ تیره تر از رنگ چاپ شده ی قبلی استفاده کنند و از یک طرف سایه روشن ایجاد کنند. در نتیجه در طرح کنتراست تیرگی روشنی به وجود می آید و همین سبب حجم و برجستگی بیشتر طرح می گردد.

نمونه كارهاي خودم در زمينه ي چاپ استنسيل:

موضوع: پنجره اي رو به بوشهر/ ابعاد طرح: 42×29.7

موضوع: ترافيك/ ابعاد اصلي طرح: 70×50

 

نمونه كارهاي دانش آموزانم:

ابعاد اصلي طرح: 42×29.7

 

چاپ قير

یکی از روش هایی که به ذهنم رسید، این بود که از دانش آموزان بخواهم روی بافت مانور دهند. برای این کار می توانستند از هر ابزاری اعم از انواع درب های بطری و نوشابه و... استفاده کنند.

به نظرم قیر تکنیک جالبی برای این کار بود، چون علاوه بر اینکه تک رنگ بود، ایجاد سایه روشن جذابی می کرد.

این چاپ در اصل چاپ ابزار اثرگذاری مانند انواع درب بطری، بر زمینه ی تیره ی مقوای گلاسه (توسط قیر تیره می شود) می باشد که در نتیجه اثر درب های بطری با تنالیته ای روشن تر از زمینه بر کاغذ نقش می بندد.

(جلسه ی قبل به دانش آموزانم گفته بودم که انواع ابزار اثرگذار را می توانند با خود به کارگاه آورند و برای ایجاد بافت از آن ها استفاده کنند.)

مواد و ابزار مورد نیاز:

قیر، مقوای گلاسه، انواع درب های بطری و نوشابه و... ، نفت، لیوان، انواع قلم موی گرد، پنج سانتی و کاردک، شیشه در ابعاد بزرگ تر از کاغذ چاپ شونده

روش کار بدین صورت است که دانش آموزان مقوای گلاسه را روی شیشه ثابت می کنند. سپس با قلم مو سطح مقوا را با قیر می پوشانند. بعد با ابزار دلخواه به حالات مختلف روی مقوا ایجاد بافت می کنند.(مرحله ی بروز خلاقیت)

به نسبت تلفیق بیشتر نفت، قیر زودتر خشک می شود. بنابراین دانش آموزان باید به سرعت ایجاد بافت کنند.

لازم به ذکر است که به دلیل سایه روشن جالبی که ایجاد می شود، دانش آموزانم این روش را بسیار دوست دارند.

تعداد آثاری که در این زمینه خلق شد، به حدی بود که تمام فضای کارگاه را اشغال کرد و ناچار شدیم تعدادی از آنها را به راهروی مدرسه انتقال دهیم.(البته تا زمانی که برای خشک شدنشان وقت لازم بود.)

 

نمونه کارهای خودم در زمینه ی ایجاد بافت توسط قیر:

نمونه کارهای دانش آموزانم:

 

ابر و باد

در درس کارگاه چاپ دستی هدف اصلی من این است که خلاقیت دانش آموزان پرورش پیدا کند و جرئت و جسارت آن ها در باب تلفیق رنگ ها و گزینش آن ها توسط دانش آموزان بیشتر شود.

من همیشه این فرآیند را مشاهده می کنم که در روزهای آغازین سال تحصیلی، آن ها سر در گم هستند ولی به زودی و طی چند روز متوجه می شوند که هدف این کلاس چیست...

این تکنیک جزء روش های چاپ محسوب نمی شود، چون همانگونه که قبلا" توضیح چاپ را خدمتتان عرض کردم، ویژگی های آن را ندارد.

ولی از جمله مواردی است که من تأثیر آن را به وضوح در پرورش ذهن آنان دیده ام.

مواد و ابزار مورد نیاز:

انواع کاغذ و مقوا، رنگ و روغن دیوار، تینر، آب

روش کار بدین گونه است که در سینی آب می ریزند و بعد رنگ و روغن را با غلظت اصلی روی آن می ریزند. ولی به دلیل تضاد آب و روغن، رنگ در آب حل نمی شود.بعد روی آن را کاغذ می گذارند و سریع برمی دارند.بنابراین خطوط رنگی جالبی بر صفحه نقش می بندد.

در پایان و پس از نمره دادن به دانش آموزان از آن ها می خواهم در کارهای خود جست و جو کنند و ببینند چه چیزی از عناصر پیرامون را در آن می بینند و آن ها متوجه شکل های جالبی می شوند که در کارهایشان به طور ناخودآگاه و اتفاقی ایجاد شده است!!!

وقتی اولین جلسه از کلاس گارگاه ارتباط تصویری(۲) در دانشکده ی تربیت دبیر دکتر شریعتی تهران برگزار شد، استاد مربوطه از ما خواستند با مداد خطوطی را روی کاغذ رسم کنیم و به فکر ایجاد یک چیز خاص هم نباشیم. بعد از بین آن خطوط تصاویری را پیدا کنیم که در حقیقت کاراکترهای تصویرسازی آینده ی ما را شامل می شدند، و من با کمال تعجب متوجه شدم این هم به گونه ای با تکلیفی که من از دانش آموزانم می خواهم، شباهت دارد... 

نمونه كارهاي خودم:

نمونه كارهاي دانش آموزان:

 

روش چاپي مونوتایپ(تک چاپ)

همانگونه که از نام آن پیداست، در این روش ایجاد تنها یک نسخه ی چاپی مورد نظر است. در این روش، کلیشه ی ساخته شده برای آن، می تواند موقتی و حتی یک بار مصرف در نظر گرفته شود.

تک چاپ به دو بخش تقسیم می شود: مونوتایپ و مونوپرینت

مونوتایپ به روش های مختلفی تقسیم می شود که آموزش دو قسم آن در کلاس انجام می شود:

طراحی روی شیشه و طراحی پشت کاغذ

ابزار و مواد مورد نیاز:

طرح، شیشه، مرکب چاپ یا رنگ روغن نقاشی، کاغذ و مقوا، کاردک، قلم مو، چسب کاغذی، غلتک، حلال رنگ، روزنامه باطله و تکه های پارچه

روش کار در طراحی روی شیشه

می توان طرح از پیش آماده شده را زیر شیشه قرار داد(ابعاد شیشه باید بزرگ تر از طرح باشد) و آن را روی شیشه ترسیم نمود.

می توان در حین ترسیم طرح و قبل از چاپ، با پاک کردن قسمت های زائد، و با استفاده از ابزار گوناگون، به اصلاح و تکمیل طرح پرداخت و نور و سایه و بافت های متنوعی به وجود آورد.

در این روش دانش آموزان باید از مقوای نسبتا" ضخیم و با بافت کم استفاده کنند. ضمنا" چاپ ایجاد شده، معکوس نقش می بندد. بنابراین دانش آموزان می بایست در استفاده از نوشتار و یا طرح هایی که در آن ها "جهت" مهم است، دقت لازم را به عمل آورند.

دانش آموزان باید دقت کنند که به میزان زیاد به رنگشان حلال اضافه نکنند، چون علاوه بر رقیق شدن رنگ و شره کردن آن، باعث خرابی طرح می گردد.

اغلب در میان دانش آموزان می روم و راهنمایی های لازم و نکات مورد نظر را یادآور می شوم.

همیشه از قدم زدن در میان میزهای کار دانش آموزان و دیدن چاپ هایشان لذت می برم...

نمونه كارهاي خودم:

 

نمونه كارهاي دانش آموزان:

 

 

روش چاپي طراحي پشت كاغذ

یکی از خصوصیاتی که این روش دارد، بافت هایی است که از رنگی که روی شیشه است به کاغذ انتقال پیدا می کند.

دانش آموزان باید با استفاده از غلتک، مرکب را به صورت "یک لایه ی نازک" بر روی شیشه پخش کنند. محدوده ی مرکبی شده باید متناسب با ابعاد طرح و کوچکتر از ابعاد کاغذ باشد.

سپس کاغذ چاپ را روی مرکب پخش شده بگذارند و با چسب کاغذی آن را ثابت کنند. "دست" در تمامی مراحل، هیچ گونه تماسی با کاغذ نباید داشته باشد.

بعد با استفاده از وسیله ای، از پشت کاغذ شروع به طراحی کنند.(با توجه به وسیله ای که با آن بر کاغذ اثر می گذارند، مرکب به کاغذ منتقل می شود و آثار متفاوتی از خود به جا می گذارد. وسایل دارای نوک باریک و سفت، اثر نازک و تیره و برعکس وسایل ضخیم و نرم، اثر پهن و روشن به وجود می آورند.)

دانش آموزان می توانند قبل از چاپ، طرح خود را بر پشت کاغذ منتقل کنند و هنگام چاپ فقط روی خطوط و تیرگی های آن دوباره طراحی کنند. این کار درصد اشتباه و خطا را در چاپ آنان کمتر می کند. همچنین باید به معکوس بودن اثر چاپ شده نسبت به طرح اصلی توجه داشته باشند.

در این روش از چاپ استفاده از مقوای ضخیم مناسب نیست، چون هر اندازه که مقوا ضخیم تر باشد، انتقال اثر وسیله ای که با آن از پشت کاغذ طرح را رسم می کنند، مشکل تر خواهد بود.

یکی از مواردی که در قبل از تعطیلات عید نوروز از دانش آموزان خواستم این بود که در مورد چگونگی مطالب کتاب و تصاویر و حتی جلد کتاب اظهار نظر کنند. این امر در تقویت دید و توجه دانش آموزان بسیار موثر بود. بنابراین دانش آموزان با دقت بیشتر از همیشه به کتاب توجه کردند و متوجه بسیاری از نقاط ضعف و قوت شدند.

 

نمونه کارهای دانش آموزان:

 

چاپ چوب و لینولئوم

روش های چاپی لینولئوم و چوب از بسیاری جهات به یکدیگر شباهت دارند و شیوه های کار با هر دو تقریبا" یکسان است.

موارد تفاوت به نرمی لینولئوم و در نتیجه قابلیت ایجاد فرم های صاف و منحنی نسبت به چوب مربوط می شود. چوب به دلیل بافت طبیعی خود، این بافت را به اثر چاپ شده نیز منتقل می کند و در نتیجه حس طبیعی به آن اثر می دهد.

به علاوه، در بافت و میزان سختی انواع چوب تنوع بسیاری وجود دارد که خود باعث می شود قابلیت های گوناگون به وجود آید. انواع نرم چوب از نظر قابلیت برش، نرمی و حکاکی به لینولئوم نزدیک ترند. از انواع چوب سخت برای چاپ طرح های دارای جزئیات بیشتر، می توان استفاده کرد.

مواد و ابزار مورد نیاز:

لوحه ی چوبی متناسب با ابعاد طرح، لوحه ی لینولئوم متناسب با ابعاد طرح، مغار، مرکب چاپ، کاردک، غلتک و تامپون، مقوا، قاشق چوبی، شیشه با ابعاد ۳۰.۴۰ سانتیمتر، نفت و تینر، روزنامه ی باطله و تکه های پارچه

روش کار:

طرح مناسب برای حکاکی روی چوب و لینولئوم طرحی است که دارای حداکثر تضاد تیرگی و روشنی باشد(چون در این روش امکان به وجود آوردن رنگ خاکستری یا رنگ مایه های میانی وجود ندارد.) همچنین باید از بکارگیری خطوط بسیار نازک خودداری کرد. در این روش نیز طرح به صورت معکوس چاپ می شود.

دانش آموزان باید طرح خود را با استفاده از کاغذ کاربن به لوحه ی چوبی منتقل کنند. سپس با مغار اطراف طرح را کنده کاری کنند(قسمت هایی که در نهایت می خواهند سفید چاپ شوند.) بعد از آن باید مرکب چاپ را روی شیشه به طور یکنواخت پخش کنند. بعد غلتک را روی آن در جهات مختلف حرکت دهند تا مرکب به خوبی در همه جای آن پخش شود.

بعد کلیشه را توسط غلتک مرکبی کنند. سپس کاغذ را روی آن بگذارند و با استفاده از پرس و یا قاشق چوبی (در صورت نبود پرس)، مرکب را از کلیشه به کاغذ انتقال دهند.

 

نمونه کار خودم در زمینه ی چاپ لینولئوم:

 

نمونه کار دانش آموزان در زمینه ی چاپ چوب و لینولئوم:

 

چاپ تلفیقی

آخرین حیطه ای که در مورد آن از دانش آموزان چاپ می خواهم، چاپ تلفیقی است که با توجه به آموخته های آن ها از روش های مختلف چاپی صورت می گیرد. هر دانش آموز به نسبت علاقه و طرح خود تعدادی از تکنیک ها را انتخاب می کند و به تلفیق آن ها می پردازد.

این روش، ذهن آن ها را درگیر می کند، چون استفاده و تلفیق روش ها باید به گونه ای باشد که با هم هماهنگ باشند و در کنار هم یک مجموعه ی خوب را تشکیل دهند. بنابراین به جستجوی بهترین راه می پردازد...

 

نمونه کار خودم:

 

نمونه کار دانش آموزان:

 

 

 در زیر تعدادی از چاپ های موجود در زمینه چوب، لینولئوم، استنسیل، فلز و شیشه را مشاهده می کنید:

 

 

 

 

 

 

 

  

 

+ نوشته شده در  یکشنبه 1390/06/27ساعت 11:24  توسط نسیم نعمتی  |